Een kleine ondernemer tekent standaardvoorwaarden met een lange opzegtermijn en hoge afkoopsom. Voor consumenten zou zo’n beding mogelijk op een wettelijke grijze of zwarte lijst staan. Kan de ondernemer zich daarop beroepen?
De consumentenlijsten gelden niet rechtstreeks voor iedere zakelijke overeenkomst. Toch kan de beschermingsgedachte onder omstandigheden meewegen. Dat wordt vaak reflexwerking genoemd.
De algemene zakelijke toets
Artikel 6:233 BW maakt een beding vernietigbaar als het, gelet op aard en inhoud van de overeenkomst, totstandkoming, wederzijds kenbare belangen en overige omstandigheden, onredelijk bezwarend is. Dat is een open belangenafweging.
Wanneer is reflexwerking denkbaar?
De positie van de ondernemer moet lijken op die van een consument. Relevante factoren zijn:
- kleine omvang en beperkte juridische deskundigheid;
- de overeenkomst ligt buiten de normale beroeps- of bedrijfsactiviteit;
- het betreft een standaardcontract zonder echte onderhandeling;
- het beding raakt een belang dat de consumentenregels specifiek beschermen;
- de wederpartij is een professionele marktpartij met sterkere positie.
Een zelfstandig IT-adviseur die een privéachtige energie- of leaseovereenkomst sluit, kan anders worden beoordeeld dan een professionele inkoper die kernsoftware voor een grote onderneming contracteert.
Geen automatische toepassing
Reflexwerking betekent niet dat ieder beding op de consumentenlijst automatisch ongeldig is. De lijst kan gewicht geven aan de open norm, maar alle omstandigheden blijven tellen. Ook branchegebruik, compensatie in de prijs en onderhandelingsgeschiedenis zijn relevant.
Grote ondernemingen
Bepaalde grote wederpartijen kunnen zich niet beroepen op de vernietigingsgronden voor onredelijk bezwarende inhoud of terhandstelling. Controleer omvang, publicatieplicht en het aantal werkzame personen op het relevante moment.
Reageer tijdig en concreet
Wie een beding wil vernietigen, moet dat ondubbelzinnig doen en uitleggen waarom de concrete uitwerking onredelijk is. Bereken financiële gevolgen en verzamel offerte, communicatie en onderhandelingsversies.
Voor gebruikers van voorwaarden
Toets zware verlengingen, afkoopsommen, eenzijdige wijzigingen en vergaande exoneraties extra kritisch bij kleine klanten. Een evenwichtige clausule is beter handhaafbaar en voorkomt reputatieschade.
Vernietiging is iets anders dan opzegging
Als een beding met succes wordt vernietigd, wordt het juridisch geacht niet te hebben gegolden. De rest van de overeenkomst kan blijven bestaan. Dat is anders dan het gehele contract opzeggen of ontbinden. Formuleer daarom precies welk beding wordt aangevallen en welke gevolgen worden verlangd.
Onderhandelingsgeschiedenis telt
Een clausule waarover werkelijk is onderhandeld, kan anders worden beoordeeld dan een ongelezen standaardbeding. Bewaar concepten, toelichtingen en concessies. Zij laten zien welke belangen partijen kenden en welke compensatie tegenover het risico stond.
Heeft een standaardbeding onverwacht grote gevolgen? Onze contractenrechtadvocaten beoordelen inhoud, toepasselijkheid en onderhandelingspositie.
