Een leverancier kan niet leveren door een storing bij een onderaannemer. Hij beroept zich op overmacht. De klant heeft zelf verplichtingen tegenover afnemers en wil schade verhalen. Of het beroep slaagt, hangt niet alleen af van de onverwachte gebeurtenis, maar vooral van toerekening en contractuele risicoverdeling.
Onmogelijk of alleen duurder?
Overmacht speelt wanneer een tekortkoming niet aan de schuldenaar kan worden toegerekend. Dat nakoming duurder of verliesgevend wordt, is meestal niet genoeg. Onderzoek of levering werkelijk onmogelijk is, of alternatieven bestaan en welk risico volgens wet, overeenkomst of verkeersopvattingen bij de schuldenaar hoort.
Een derde of leverancier valt uit
Uitval van een hulppersoon of toeleverancier ligt niet automatisch buiten de risicosfeer. Een professionele partij kan verantwoordelijk blijven voor gekozen derden, voorraadbeleid of gebrek aan redundantie. Een contract kan dit risico anders verdelen.
De overmachtclausule
Een goede clausule bevat geen eindeloze lijst zonder gevolgen. Zij beschrijft:
- welke gebeurtenissen in beginsel wel of niet kwalificeren;
- de plicht om tijdig te melden en informatie te geven;
- maatregelen om gevolgen te beperken;
- opschorting van verplichtingen;
- continuïteit en alternatieve levering;
- het recht op beëindiging na een bepaalde duur;
- de positie van reeds geleverde prestaties en betalingen.
Schadevergoeding en ontbinding zijn verschillende vragen
Bij overmacht kan schadevergoeding zijn uitgesloten, terwijl de wederpartij de overeenkomst onder voorwaarden nog wel kan ontbinden. Analyseer dus afzonderlijk of nakoming kan worden verlangd, of schade verschuldigd is en of beëindiging mogelijk is.
Meld en documenteer
Wie zich op overmacht beroept, moet oorzaak, gevolgen en genomen maatregelen kunnen uitleggen. Meld het probleem zodra de impact duidelijk is. Deel een realistische verwachting en actualiseer die. Stilte kan schade vergroten en contractuele meldtermijnen schenden.
Onderzoek commerciële alternatieven
Tijdelijke deelprestaties, andere specificaties, prioritering of gezamenlijke inkoop kunnen verlies beperken. Leg tijdelijke oplossingen schriftelijk vast zonder onbedoeld afstand te doen van rechten.
Wat als betaling nog wel mogelijk is?
Een geldschuld kan vrijwel nooit alleen wegens gebrek aan liquiditeit als overmacht worden behandeld. Financiële problemen liggen doorgaans in de risicosfeer van de schuldenaar. Dat neemt niet weg dat partijen een betalingsregeling of tijdelijke aanpassing kunnen afspreken om grotere schade te voorkomen.
Controleer de hele contractketen
Een onderneming kan inkoopcontracten en verkoopcontracten met verschillende overmachtregels hebben. Voorkom dat u tegenover klanten onvoorwaardelijk aansprakelijk blijft terwijl de toeleverancier wél ruime bescherming heeft. Back-to-backafspraken vragen bewuste afstemming.
Heeft een verstoring gevolgen voor meerdere contracten? Onze contractenrechtadvocaten beoordelen de keten, meldingen en beëindigingsopties.
